Met veel enthousiasme is de opdracht van de gemeenteraad van Maastricht om het ‘meest duurzame zwembad van Nederland’ te ontwikkelen opgepakt en ingevuld. En met succes!
Met behulp van deskundige adviseurs is een CO2-neutraal duurzaamheidsconcept opgesteld, dat uitgaat van de principes van cradle-to-cradle en bovendien als eerste zwembad in Nederland BREEAM gecertificeerd wordt. Met recht kan daarom worden gezegd dat dat het Geusseltbad in Maastricht voor heel Nederland een toonvoorbeeld is van een duurzaam zwembad.

Energieconcept

Duurzaamheid is bij zwembaden een ruim begrip. Het ene zwembad is het andere zwembad niet. In de voorbereidende fase van het Geusseltbad is veel aandacht besteed aan de vraag hoe de hoge duurzaamheidambitie van de gemeente Maastricht kan worden ingevuld. Uitgangspunt hierbij was de energiebehoefte zoveel mogelijk te beperken om vervolgens de resterende energiebehoefte duurzaam op te wekken. Diverse energieconcepten (o.a. biomassa, warmtekrachtkoppeling en warmtepompen) zijn onderzocht op technische haalbaarheid, rendement (milieutechnisch en financieel), risico’s op bedrijfsvoering, CO2-reductie en Cradle-to-Cradle. Uiteindelijk is gekozen voor het concept met warmtepompen. Hiermee wordt een ‘all-electric’ energieconcept gerealiseerd (50% reductie op EPC) dat CO2-neutraal is en nagenoeg geheel volgens de principes van C2C wordt gerealiseerd en vervolgens geëxploiteerd! Ongeveer vier miljoen wordt geïnvesteerd in duurzaamheid. Het merendeel van deze extra investering wordt door de lage energiekosten terugverdiend, het resterende deel wordt betaald door de gemeente en de Provincie Limburg. De begeleiding van het realiseren van de duurzaamheidsambitie en het bijbehorende projectmanagement is verzorgd door Grontmij.

Duurzaamheid in het ontwerp

Het duurzaamheidconcept is integraal uitgewerkt binnen het ontwerp van het architectenbureau Koppert+Koenis. Onderdelen die hierin uitspringen zijn het transparante ontwerp met een optimale zongerichte functionele indeling, de constructie- en materiaalkeuze volgens het Cradle to Cradle principes en de keuzes voor energiebesparende maatregelen en warmteopwekking. Het uitgangspunt voor het ontwerp is dat met een zeer hoge isolatiegraad, een efficiënte bouwmassa, een lage luchtdoorlatendheid en energiezuinig ventileren een gedegen basis wordt gecreëerd voor een stabiel binnenklimaat. Het realiseren van een duurzaam gebouw en een duurzame energievoorziening is verankerd in het ontwerp en de materiaalkeuze. Voorbeelden hiervan zijn de toepassing van houtskeletbouw, extra isolerende gevels en daken (een Rc-waarde van de gebouwschil van 8,0!), het hoogwaardig gebruik van regenwater als spoelwater voor het zwembad en de opvang van zonnewarmte.

Het gebouw heeft een houten skelet en wordt ook aan de binnenkant met hout bekleed. De spouw wordt zo mogelijk geïsoleerd met minerale wol, dat voor extra isolatie zorgt. Hout is van nature isolerend en zorgt bovendien voor een goede akoestiek. Het absorbeert het geluid en gegalm in het zwembad waardoor er meer rust is in het zwembad. Het dak wordt bekleed met mossedum. Dit is een natuurlijke dakbegroeiing dat een isolerend en vochtregulerend effect heeft.

Zongerichtheid en transparantie

Het karakter van het gebouw is natuurlijk, ruimtelijk en transparant. Door gebruik van natuurlijke materialen voor de gevel (hout en keramiek) en het toepassen van grote raamoppervlakken past het complex als een paviljoen in de omgeving van het Geusseltpark. Dankzij de hoeveelheid glas kan het daglicht bovendien als lichtbron worden gebruikt, uiteraard zonder hinderlijke lichtschittering via het badwater. De badzalen worden onderling door (blindeerbare) glazen wanden van elkaar gescheiden.

Energiebesparende maatregelen

Een zwembad is een zeer bijzonder gebouw; de binnentemperatuur is veel hoger dan in elk ander sportgebouw en de aanwezigheid van grote hoeveelheden water(damp) vereisen omvangrijke water- en luchtbehandelinginstallaties die veel energie vragen. Enkele energiebesparende maatregelen die in het Geusseltbad worden toegepast zijn het verlagen van het energieverbruik van de luchtventilatoren, het verminderen van het verlies aan verdampingswarmte, het toepassen van warmtewisselaars en het hergebruik van spoelwater, waardoor 70% van het zwemwater kan worden hergebruikt. Verschillende kleinere maatregelen geven een verdere besparing. Het gaat onder andere om het toepassen van hoog rendement motoren in de luchtbehandelingkasten, direct gedreven ventilatoren voor de luchtbehandeling, maar bijvoorbeeld ook het gebruik van bewegingssensoren voor lichtschakelingen.

Elektriciteitsopwekking

Via PV-cellen op het dak wordt (in beperkte mate) voorzien in de elektriciteitsbehoefte. In de resterende elektriciteitsbehoefte zal worden voorzien met duurzame energie van Electrabel. Binnen het mantelcontract van de gemeente Maastricht met energieleverancier Electrabel is de garantie afgegeven dat uitsluitend door waterkracht opgewekte energie zal worden geleverd.

Warmteopwekking: grondwater en zonnewarmte

Door gebruik van elektrische warmtepompen op grondwater en zonnecollectoren op het dak wordt een 100% CO2-neutrale verwarming van het gebouw en het zwembadwater (binnen en buiten) gerealiseerd. Door een combinatie van deze technieken wordt een hoog rendement van de warmtepompen gerealiseerd. Het zwembad is dus zelfvoorzienend voor wat betreft de warmtebehoefte. Tevens stroken deze voorzieningen met de principes van C2C. Het gebouw heeft hierdoor geen gasaansluiting waardoor met recht gesproken kan worden van een ‘all-electric’ gebouw. Uniek in Nederland!

CO2-neutraliteit

Een vergelijkbaar zwembad dat voldoet aan alle minimum wettelijke eisen (dus het Bouwbesluit) zou 1.600 ton CO2 uitstoten per jaar. Zoals aangegeven gaat de Gemeente Maastricht verder en heeft gekozen voor een CO2 neutraal zwembad, dus zonder kooldioxine uitstoot. Door toepassing van genoemde energiebesparende maatregelen en de inkoop van groene energie wordt deze ambitie ook gerealiseerd.

Milieueffectrapportage (m.e.r.)

Omdat er voor het hele Geusseltpark meer dan vijfhonderdduizend bezoekers per jaar worden verwacht, is een milieueffectrapportage (m.e.r.) vereist. In een m.e.r. worden de gevolgen voor het milieu van een omvangrijk bouwproject onderzocht en worden suggesties gegeven voor mogelijke milieuvriendelijke alternatieven. De uitkomst van het rapport is meegenomen bij het nemen van besluiten en het plannen van het bouwproject. Over de m.e.r. zelf werd op 9 november 2009 een inspraakavond voor burgers georganiseerd. Na het verstrekken van mondelinge en schriftelijke informatie kon de procedure positief worden afgerond na het aanbieden van de mogelijkheid tot indienen van bezwaar en beroep.

BREEAM-certificering

In samenwerking met de Provincie Limburg is door het adviesbureau Search een GreenCalc-berekening voor het Geusseltbad opgesteld. Dit is een berekeningssystematiek waarbij een gebouw wordt beoordeeld op aspecten energiegebruik, watergebruik, materiaalgebruik en mobiliteit. De resultaten worden hierbij vergeleken met een referentiezwembad uit 1990. Omdat er nog geen Greencalcberekening voor zwembaden bestond, is deze specifiek voor dit zwembad opgesteld. Hierbij heeft Koppert+Koenis een grote inhoudelijke bijdrage geleverd door zowel de input voor het referentiezwembad als van het Geusseltbad te leveren.

In vervolg hierop is inmiddels een vervolgaanvraag ingediend bij Dutch Green Building Council (DGBC) voor de zogeheten BREEAM-NL Bespoke certificering die internationaal wordt erkend. BREEAM geeft een zeer compleet en integraal overzicht van de duurzaamheid. De begeleiding van de Breeam-Bespoke certificering is in handen van Grontmij. Inhoudelijke input komt van Koppert+Koenis. Naar verwachting zal het ontwerp in de loop van 2011 worden toegekend. Het Geusseltbad is hiermee het eerste zwembad in Nederland met een Breeam-NL Bespoke certificering.

De BREEAM-certificering heeft overigens alleen betrekking op het zwembad en niet op het kleed/clubgebouw.

Geusseltbad is pilotproject voor Breeam-NL Bespoke zwembaden

De gemeente Maastricht heeft als ambitie het Geusseltbad als meest duurzame zwembad van Nederland te ontwikkelen. Om deze ambitie extra kracht bij te zetten is besloten over te gaan tot Breeam-NL Bespoke Zwembaden certificering. Omdat zwembaden niet met de huidige Breeam-NL versie zijn te beoordelen, is door en in samenspraak met de DGBC een Bespoke versie opgesteld. Op basis van deze versie is een pre-assessment uitgevoerd, waaruit blijkt dat 2 à 3 sterren mogelijk moet zijn. Hiermee wordt het Geusseltbad het eerste Breeam-gecertificeerde zwembad in Nederland.

Groen energieverbruik van het nieuwe zwembad

Het nieuwe zwembad kent een voor zwembaden bijzonder laag energieverbruik. Het zwembad heeft zelfs geen gasaansluiting, uniek voor een zwembad in Nederland. Met recht kan worden gesproken over een ALL-ELECTRIC gebouw. De geraamde verbruiken zijn:

Alle energie is afkomstig van duurzame energiebronnen:

Regenwater wordt opgevangen en gebruikt als grijs water. Resterend regelwater wordt losgekoppeld van het riool en gestort in de greppel rondom de ligweide.

Energiebeperkende bouwmethode

De zichtbare draagconstructie van het nieuwe zwembad is van hout. Deze draagconstructie wordt in de fabriek onder goede omstandigheden vervaardigd en in delen naar de bouwplaats getransporteerd. Op de bouwplaats vindt in zeer korte tijd de montage plaats. In een mum van tijd staat de draagconstructie en is het gebouw wind- en waterdicht. Hierdoor blijft de impact op het milieu beperkt en wordt bovendien de invloed van de weeromstandigheden op de (bouw)kwaliteit tot een minimum beperkt. Een win-win situatie dus.